A Clockwork Orange...Το κουρδιστό πορτοκάλι

Σκηνοθέτης: 

Stanley Kubrick

Ηθοποιοί:

 Malcolm McDowell, Patrick Magee and Michael Bates

Το 1990 ο Pedro Almodovar υπογράφει ένα άρθρο στην ισπανική El Pais σχετικά με το ζήτημα της λογοκρισίας στο σινεμά. Μέσα από σκέψεις και προσωπικές εμπειρίες, κανιβαλίζει τα χολιγουντιανά υπερ-προϊόντα, εκείνα τα λουτρά αίματος και βίας τύπου Κόναν και Ράμπο, που παρά το φασιστοειδές ύφος τους δεν κρίθηκαν ποτέ ακατάλληλα και νοσταλγεί την εποχή του Α60 και του Α70, που ο χαρακτηρισμός «x» περισσότερο πιστοποιούσε την σοβαρότητα μίας ταινίας, παρά την καταδίκαζε. Ανάμεσα από τις ταινίες που απαγορεύτηκαν ομόφωνα και έφεραν αυτό το σικ στίγμα της ακαταλληλότητας, ξεχωρίζει το «Last Tango in Paris», το «Midnight Cowboy» και φυσικά το «Clockwork Orange».

Μαζί με το «Battleship Potemkin» του Eisenstein, το «Κουρδιστό Πορτοκάλι» του Kubrick θεωρείτο ανέκαθεν το προκλητικότερο κόκκινο πανί για τα απανταχού επιτελεία λογοκριτών. Με την ολοκλήρωση της ταινίας, το 1971, ήρθε και η απαγόρευση της προβολής στο μεγαλύτερο μέρος του «πολιτισμένου» κόσμου, ενώ στις χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Μέσης Ανατολής βρίσκεται μέχρι σήμερα στις μαύρες λίστες των λογοκριτών. Σε όσες χώρες κατάφερε τελικά να φτάσει ως τις αίθουσες, τα αποτελέσματα σίγουρα δεν πέρασαν απαρατήρητα: η μουσική και ο κινηματογράφος ανακάλυψαν ένα νέο συναρπαστικό ρεύμα αισθητικής και ιδεολογικής έκφρασης, την ίδια στιγμή που οι θεατές έβρισκαν στο επαναστατικό μανιφέστο του Kubrick την απάντηση στο δυσοίωνο αύριο ενός ήδη άχρωμου και καταπιεστικού παρόντος. Ίσως οι μαρτυρίες για ομαδικά φαινόμενα βανδαλισμών, βιασμών και φόνων που ακολούθησαν τις προβολές της ταινίας να οφείλονται σε υστερικούς και στερεότυπους συσχετισμούς, ένα όμως παραμένει σίγουρο: οι λογοκριτές ήξεραν πολύ καλά τι απαγόρευαν.

Μία συμμορία νέων περνάει το χρόνο της με ξυλοδαρμούς ζητιάνων, βιασμούς και νυχτερινές επιθέσεις σε απομονωμένες βίλες. Ο Alex, ο αρχηγός της ομάδας, ένα κράμα ευγενούς αναρχικού, παθιάζεται με τη βία, την μουσική του Beethoven και τον κατοικίδιο πύθωνα του, τρέφοντας μίσος και περιφρόνηση για ο,τιδήποτε άλλο. Μία συνηθισμένη βραδιά θα σκοτώσει την ιδιοκτήτρια του σπιτιού στο οποίο έχει τρυπώσει και έτσι θα βρεθεί στη φυλακή. Η πανουργία του και ένας νεοδιορισμένος Υπουργός που θα επισκεφτεί τις φυλακές, θα δώσουν στον Alex την ευκαιρία να κερδίσει και πάλι την ελευθερία του. Το μόνο που πρέπει να κάνει, είναι να υποβληθεί υπάκουα στο νέο σωφρονιστικό εγχείρημα της κυβέρνησης, μία πειραματική θεραπεία αποστροφής, που εξαφανίζει κάθε διάθεση για βία. Η επιτυχία του πειράματος θα οδηγήσει τον Alex έξω από τις πύλες τις φυλακής, στον κόσμο που κάποτε τρομοκρατούσε. Με τη διαφορά ότι τώρα είναι εντελώς ανίκανος, όχι μόνο να απειλήσει τους άλλους αλλά και να προστατεύσει τον εαυτό του. Εκείνοι που θα έκαναν τα πάντα για να τον εκδικηθούν, θα βρουν την ιδανική ευκαιρία.

«Ourang» είναι η μαλαισιανή λέξη για τον άνθρωπο, έτσι «Clockwork Orange» σημαίνει στην ουσία «κουρδιστός άνθρωπος». Αυτό είναι άλλωστε και το κύριο θέμα της νουβέλας και του έργου: η ανθρώπινη ελευθερία και τα όρια που υπάρχουν ή θα έπρεπε να τεθούν στη λύση του ελέγχου κάθε ακατάλληλης συμπεριφοράς. Ο Kubrick κρατά στο επίκεντρο της ιστορίας αυτή την ιδέα του «προγραμματισμού» και συνθέτει ένα εκστατικό αριστούργημα σε δύο πράξεις. Από τη μία, ο φουτουριστικός, φαντεζί κόσμος του αύριο, γεμάτος αναρχία και ακρότητες, γίνεται η καταλληλότερη εισαγωγή στο εφιαλτικό αυτό παραμύθι. Η υπερσεξουαλικότητα και η ασυγκράτητη βιαιότητα συνυπάρχουν σε ένα θεατρικό σύμπαν, διακοσμημένο από φαλλικά είδωλα και ντίσκο-ποπ αναφορές. Στο δεύτερο μέρος, αφού πια ο Alex έχει τακτοποιηθεί, το φινάλε γίνεται ο αντικατοπτρισμός της έναρξης. Μόνο που η αντανάκλαση είναι τώρα περισσότερο νατουραλιστική, ωχρή και απειλητική.

Ο τρόπος με τον οποίο χειρίζεται ο Kubrick το δίπολο καλού-κακού, όχι μόνο υπερβαίνει τα παραδοσιακά μανιχαϊστικά κλισέ, αλλά αφήνει πίσω κάθε οικεία, «ανατρεπτική» μανιέρα. Οι ταμπέλες της ενοχής και της απειλής αδυνατούν μέχρι τους τίτλους τέλους να μείνουν προσκολλημένες σε ένα πρόσωπο. Και ίσως αυτή η ειλικρινής αποτύπωση ενός κόσμου αδύναμου να αντιληφθεί και να επιδείξει την αίσθηση καλού και κακού είναι το επικίνδυνο φορτίο της ταινίας.

*8,5 βαθμολογία σε  251,616 στο IMDB.COM